Ilçemiz Ispir Tarihi

**mechull_** · Tarih: Pts Arl 25, 2006 3:05 am Mesaj konusu: Ilçemiz Ispir Tarihi

Ilcemiz ispir Tarihi
Milattan, once 9. yüzyilda Urartular bu bolgeye hakim olmaya baslamis ve M.O. 753 yilinda kokü O?uzlara dayanan SAKA-ISKIT Türkleri bu bolgeye gelip yerlesmislerdir.
M.O. 665 yillarinda Coruh nehri havzasina yerlesen Saka Türk’lerinin HESPERIT ve ISPIRITIZ Boylari bu bolgeye ISPIR adini koymuslardir.
Di?er yandan Ispir sehir merkezine giriste bütün gorkemi ile yükselen Ispir Kalesi o yillarda yapilmis olup, milli bir Türk damgasi olarak tarihe gecmistir.
Ancak Türk kimli?ini kaybetmemistir. 1048 yilinda Selcuklulara kapilarini acanilcemiz1071 Malazgirt Zaferiyle Selcuklu egemenli?ine girmistir. 1215 tarihinde icKaleMescidi ile Sehirdere cayi kenarindaki Tu?rulsah Mescidi Atabey Erdem sah tarafindan yaptirilmistir.
Tarafindan zaptedilmis,daha sonra Karakoyunlular ve Sah Ismail hakimiyetine giren Ispir ve yoresi 1514 Caldiran Zaferi ile Yavuz Sultan Selim tarafindan alinmis ve ondan sonra Osmanli Imparatorlu?unun bir Sanca?i haline getirilmistir. Ilce merkezinde bulunan Sultan Selim Camii Caldiran Seferi donüsünde Yavuz Sultan Selim Han tarafindan yaptirilmistir.
I.Dünya Savasina kadar Osmanli hakimiyetinde kalan Ispir, 1916 - 1917 tarihleri arasinda Rus isgali altinda kalmis, bu arada Ermeniler aklin ve manti?in kabul edemeyece?i korkunc katliamlara Girismislerdir, nihayet Ispir halki Müftü Baskapan'in onderli?inde 25 Subat 1918 tarihinde ilcemizi düsman isgalinden. kurtarmistir. Sirin beldemiz Dede Korkut Hikayelerinin Bamsi Beyrek bolümüne, Koroglu destanlarina Akkoyunlu mezarlarinin bulundu?u Kocda?i efsanelerine konu olmustur. Markopolo Seyehatnamesinde, bugün Koc Da?inda harabeleri bulunan ve Viransehir olarak bilinen yerin 60.000 nüfuslu bir sehir oldu?undan bahseder,

ISPIR KALESI VE CAMII
Ispir'in girisinde bir tepenin üzerinde kurulmus olan kale ve Kale Camiinin Saltuklular tarafindan yaptirildi?i sanilmaktadir.

MELIK HALIL GAZI CAMII
4.80 x4.80 olcülerinde kücük bir camiidir.H.814 yillarinda Zaviye olarak Dervis Melik Halil tarafindan yaptirilmistir.

KANUNI SULTAN SÜLEYMAN'IN KITABESI

Ispir Kaza merkezinde 51 x69 ebadinda "Bu binanin yapilmasi 936 yillarinda Süleyman Han zamaninda vaki oldu" ibaresi yazilidir.

YAZICIZADE CESMESI

Cesme carsi icindeydi.Belediye tarfindan yikilip tahrip edilen cesmenin kitabesi Camlica Mahallesi'nin girisinde bir cesmenin üzerine koyulmustur.

TU?RULSAH CAMII

Ilce Merkezinde bulunan Selcuklu eseri bu camii Tu?rul Sah adina Ispir'de oturan Atabey Erdem Sah tarafindan yaptirilmistir.

AKKOYUNLU HARABELERI (VIRANSEHIR)

Ya?li Koyü'ne ait yayla ve cevresinde koc heykeller ve koc kabartmalari mevcuttur.Baska kalintilarda vardir.Gezilip gorülmeye ve inceleme yapmaya gerek olan kalintilar mevcuttur.

AKKOYUNLU HARABELERI

Kocun Bo?azi'nin üst kisminda ve Koc Yaylasinda mevcut koc heykelleri ve koc kabartma resimli mezar taslari mevcuttur.Hala ozelliklerini muhafaza edenleri vardir.

NUMANPASA KOYÜ KALINTILARI

Numan Pasa Koyü uzun zaman Sancak Merkezli?i yapmistir.Bu koyden Girit Kahramanlarindan Darbuna Bekir Pasa,Darbunezade Numan A?a,

Omer Pasalara ait konak,koprü,medrese gibi izler varli?ini krumaktadir.

ZARBUNA BEKIR PASA'NIN MEZARI

Bahceli Koyü'nün Coruh Nehri kenarinda,Osmanli mimarisi dort ayakli tek kubbeden olusan kümbet icinde bulunmaktadir.(Bir rivayete gore Ankara Mutassarrifi Omer Pasa'ya aittir.)

ELMALI MA?ARASI
Madenkoprübasi Elmali Mahalesinin bir kilometre do?usunda kayalarin koynunda bir ma?aradir.Sarkit ve dikitlerden ve bir kac bolümden olusan Damlatas ma?arasi gezilip gorülmeye de?er bir do?a harikasidir.

KARAKALEDEKI SU CANA?I

Karakale Kalesi'nin icinde capi bir metre,derinli?i iki metreye yakin ici su dolu bir canaktir.

PETEKLI MANASTIRI

Petekli Koyü ile Coruh arasinda bulunan manastirin hala bazi kalintilari mevcuttur.

KOPRÜKOY KILISE KALINTILARI

Koprükoy ile Cankurtaran Koyü arasinda bulunan temelleri belli olan bir kilise ve kalintilar vardir.

NERON'UN TEKNESI

Ispir-Gaziler Mahallesi'nin iki kilometre kuzeyinde bulunan kalintilar ve ici oyuk bir canak vardir.Rivayet gore papazlar cocuklarini bu canakta vaftiz ederlermis.

KALE DERESI

Ispir-Camlica Mahallesi'nin hemen üst kisminda bulunan ve bugünkü ismi ilede Kalederesi olarak anilan yikintilar mevcuttur.

SALTUKLU MEZARLARI
Ispir'in güneyinde Ispir-Camlica Mahallesi yolu üzerinde bulunan Saltuklular ait mimari ozellikleri olan mezarlar mevcuttur.

DEMIRKAYA KOYÜ KALINTILARI

Demirkaya Koyü'nün do?usunda koyde üc kilometre uzaklikta tamamen kaybolmus durumda kalintilar mevcuttur.
SAKA BABA

Ispir Kalesinin kuzey batisinda bulunan da?in güney kisminda burda sehit bir yatirdan bu ismi almaktadir.Yatira ait tahrip edilmis mezar taslari ve kalintilar hala mevcuttur.
SANDIK KALESI

Sehir Deresi'nin üst kisminda bulunan kücük bir mescit ve erzak depolarinin ozelliklerini korudu?u kalintilar hala mevcuttur.

KARAKALE KALESI

Karakale Koyü'nün üstüdedir.Ortaca?da karakol kalesi olarak yaptirilmis,kismen ayakta durmaktadir.

FISIRIK KALE

Ispir'e 30 km uzaklikta Arakoy Koyü'nün bulundu?u mevkide,sarp kayalrin üzerine kurulmus kirecli harc ve kesme taslarla yapilmis bir kaledir.

MADEN KALESI (PEHLIVAN KALESI)

Ispir-Erzurum karayolu üzerinde Orca?a ait bir kaledir.Kalintilari günümüze kadar gelmistir.

CANKURTARAN KALESI
Karahan sirtlarinda yer alan bu kale Karakol olarak yaptirilmis oldu?u sanilmaktadir.Bizanslilar tarafindan yaptirildi?i sanilmaktadir.Kalintilari hala mavcuttur..

KARAHAN HARABELERI

Karahan Koyü'nün hemen yaninda eski bir saray veya sato kalintisi mevcuttur.Bizansli donemine ait oldu?u sanilmaktadir

SIRAKONAKLAR DER A?ZI MA?ARASI

Sirakonaklar Dere A?zi'nin karsisinda Coruh Nehri'nin kuzey yamaclarindanehirden 100 metre yükseklikte bir ma?aradir.Ma?aranin ici sütunlarla ve odalarla birbirinden ayrilmistir

KADIO?LU MEDRESESI

Tu?rul Sah Camiinin kible tarafinda bulunan tek katli ve avlulu bir Osmanli Medresesidir.Medrese 1725 senesinde yapilmistir.