İspir kelimesi (ismi) çeşitli kaynaklarda değişik şekilde izah edilmektedir..
Eski Yunan kaynakları ile destanî ilk «Gürcistan Tarihi», hattâ Medyanın «Zend-Avestâ»
adlı din kitabı ve eski tefsiri «Bundahiş» den öğrenildiğine göre, atlı göçebe
Saka (İskit) Türklerinin «Sasper», «Taok», «Pasian» adlı boy ve oymakları, M.Ö.
VII. yüzyıldan günümüze kadar kendi boy adlarına göre, anılan coğrafya
bölgelerinde yerleşmiş ve buralara etnik damgalarını vurmuşlardır: «SASPER»
(îspir Bölgesi), Taok/Tav/Tav-eli (Oltu-Tortum, Yusufeli bölgesi), Tavusker
(Olur), Pasian (Erzurum Deveboynu'ndan Horasan'a kadar olan Pasinler Bölgesi).
M.Ö. 400 yılında Helen ordusunun artçı kumandanı olarak bölgeden geçen Ksenofon
Anabasis, (IV. kitap) eserinde İspir bölgesinden «Seyhenler Yurdu» İspir'den de
«Hesperit» ismiyle bahsetmiştir.
M.Ö. 680 yılında Kafkasların kuzeyinden gelen yaman okçu ve savaşçı atlı göçebe
Saka (İskit)'lar, Ortaasya kökünden ve Türk soyundandır. Yukarıda da
belirtildiği gibi Saka Türklerinin «Sasper/Sper» boyunun yerleşmesi ile bu
yerleşim yerleri boyun ismi (İspir) ile anılır olmuş ve ilçenin bugünkü ismi
olan İspir ismi kullanılmağa başlamıştır..
Sırabon (XI. kitap, XIV. 12)'da «Saspir» ile «syspritide» olarak, Heredot'da «Saspir
- Sasper» şeklinde, İspir'den bahsedilmiş, Eserini 392'de bitiren Bizanslı
Faustus'da da (V.44) «Sber/Sper» diye anılmış olduğunu biliyoruz.
Akkoyunlular devri oalaylarından bahseden eserlerden Ebubekr-i Tahranî, Kitâb-i
Diyarbekriyye'de, burada oturan Türklerin «İSPİRİ» (İspir-lü) diye tanındığı
belirtilmektedir. Eserlerini Arapça yazan Baybars Mansuri, B. Aynî gibi
tarihçilerde metinlerinde «Sibirh» şeklinde yazmışlardır.
İspir'in ismi Osmanlı İmparatorluğu yazışmalarında «İsbihr», Tapu Tahrir
Defterlerinde ise «İspihr» şeklinde kaydedilmiştir.
Ayrıca,İspir kelimesinin Türk Halk Edebiyatında yüzyıllardan beri «güzel»,
«sürme gözlü» mânalarına geldiğini ozanların eserlerinden öğrenmekteyiz. Misal
olarak XVII. yüzyıl ozanlarından Karacaoğlan'ın bir dörtlüğünü alabiliriz:
Nasıl medhedeyim şöyle güzeli
Elinde bergüzar gül ile oynar.
Alma yanak, kiraz dudak, diş sedef,
İspir ala gözler mil ile oynar.
Bazı efsanelere de konu olmuş olan İspir kelimesinin İspiro /İspiros
kelimesinden bozma olduğu anlatılmakta ise de bu tamamen uydurma bir
yaklaşımdır.
Copyright © Dünyanın En Büyük İspir Sitesi | ispir | ispir resimleri | ispir videoları | ispir haberleri | ispir köyleri | ispir forumları Tüm hakları saklıdır.
