Milattan, önce 9. yüzyılda Urartular bu bölgeye hakim olmaya başlamış ve M.Ö. 753 yılında kökü Oğuzlara dayanan SAKA-İSKİT Türkleri bu bölgeye gelip yerleşmişlerdir.
M.Ö. 665 yıllarında Çoruh nehri havzasına yerleşen Saka Türk’lerinin HESPERİT ve İSPİRİTİZ Boyları bu bölgeye İSPİR adını koymuşlardır.
Diğer yandan İspir şehir merkezine girişte bütün görkemi ile yükselen İspir Kalesi o yıllarda yapılmış olup, milli bir Türk damgası olarak tarihe geçmiştir.
Ancak Türk kimliğini kaybetmemiştir. 1048 yılında Selçuklulara kapılarını açanilçemiz1071 Malazgirt Zaferiyle Selçuklu egemenliğine girmiştir. 1215 tarihinde İç Kale Mescidi ile Şehirdere çayı kenarındaki Tuğrulşah Mescidi Atabey Erdem şah tarafından yaptırılmıştır.
Tarafından zaptedilmiş,daha sonra Karakoyunlular ve Şah İsmail hakimiyetine giren İspir ve yöresi 1514 Çaldıran Zaferi ile Yavuz Sultan Selim tarafından alınmış ve ondan sonra Osmanlı İmparatorluğunun bir Sancağı haline getirilmiştir. İlçe merkezinde bulunan Sultan Selim Camii Çaldıran Seferi dönüşünde Yavuz Sultan Selim Han tarafından yaptırılmıştır.
I.Dünya Savaşına kadar Osmanlı hakimiyetinde kalan İspir, 1916 - 1917 tarihleri arasında Rus işgali altında kalmış, bu arada Ermeniler aklın ve mantığın kabul edemeyeceği korkunç katliamlara Girişmişlerdir, nihayet İspir halkı Müftü Başkapan'ın önderliğinde 25 Şubat 1918 tarihinde ilçemizi düşman işgalinden. kurtarmıştır. Şirin beldemiz Dede Korkut Hikayelerinin Bamsı Beyrek bölümüne, Köroglu destanlarına Akkoyunlu mezarlarının bulunduğu Koçdağı efsanelerine konu olmuştur. Markopolo Seyahatnamesinde, bugün Koç Dağında harabeleri bulunan ve Viranşehir olarak bilinen yerin 60.000 nüfuslu bir şehir olduğundan bahseder,
İSPİR KALESİ VE CAMİİ
İspir'in girişinde bir tepenin üzerinde kurulmuş olan kale ve Kale Camiinin Saltuklular tarafından yaptırıldığı sanılmaktadır.
MELİK HALİL GAZİ CAMİİ
4.80 x4.80 ölçülerinde küçük bir camiidir.H.814 yıllarında Zaviye olarak Derviş Melik Halil tarafından yaptırılmıştır.
KANUNİ SULTAN SÜLEYMAN'IN KİTABESİ
İspir Kaza merkezinde 51 x69 ebadında "Bu binanın yapılması 936 yıllarında Süleyman Han zamanında vaki oldu" ibaresi yazılıdır.
YAZICIZADE ÇEŞMESİ
Çeşme çarşı içindeydi.Belediye tarafından yıkılıp tahrip edilen çeşmenin kitabesi Çamlıca Mahallesi'nin girişinde bir çeşmenin üzerine koyulmuştur.
TUĞRULŞAH CAMİİ
İlçe Merkezinde bulunan Selçuklu eseri bu camii Tuğrul Şah adına İspir'de oturan Atabey Erdem Şah tarafından yaptırılmıştır.
AKKOYUNLU HARABELERİ (VİRANŞEHİR)
Yağlı Köyü'ne ait yayla ve çevresinde koç heykeller ve koç kabartmaları mevcuttur.Başka kalıntılarda vardır.Gezilip görülmeye ve inceleme yapmaya gerek olan kalıntılar mevcuttur.
AKKOYUNLU HARABELERİ
Koçun Boğazı'nın üst kısmında ve Koç Yaylasında mevcut koç heykelleri ve koç kabartma resimli mezar taşları mevcuttur.Hala özelliklerini muhafaza edenleri vardır.
NUMANPAŞA KÖYÜ KALINTILARI
Numan Paşa Köyü uzun zaman Sancak Merkezliği yapmıştır.Bu köyden Girit Kahramanlarından Darbuna Bekir Paşa,Darbunezade Numan Ağa,
Ömer Paşalara ait konak,köprü,medrese gibi izler varlığını korumaktadır.
ZARBUNA BEKİR PAŞA'NIN MEZARI
Bahçeli Köyü'nün Çoruh Nehri kenarında,Osmanlı mimarisi dört ayaklı tek kubbeden oluşan kümbet içinde bulunmaktadır.(Bir rivayete göre Ankara Mutassarrıfı Ömer Paşa'ya aittir.)
ELMALI MAĞARASI
Maden köprübaşı Elmalı Mahallesinin bir kilometre doğusunda kayaların koynunda bir mağaradır.Sarkıt ve dikitlerden ve bir kaç bölümden oluşan Damlataş mağarası gezilip görülmeye değer bir doğa harikasıdır.
KARAKALEDEKİ SU ÇANAĞI
Karakale Kalesi'nin içinde çapı bir metre,derinliği iki metreye yakın içi su dolu bir çanaktır.
PETEKLİ MANASTIRI
Petekli Köyü ile Çoruh arasında bulunan manastırın hala bazı kalıntıları mevcuttur.
KÖPRÜKÖY KİLİSE KALINTILARI
Köprüköy ile Cankurtaran Köyü arasında bulunan temelleri belli olan bir kilise ve kalıntılar vardır.
NERON'UN TEKNESİ
İspir-Gaziler Mahallesi'nin iki kilometre kuzeyinde bulunan kalıntılar ve içi oyuk bir çanak vardır.Rivayet göre papazlar çocuklarını bu çanakta vaftiz ederlermiş.
KALE DERESİ
İspir-Çamlıca Mahallesi'nin hemen üst kısmında bulunan ve bugünkü ismi ile Kalederesi olarak anılan yıkıntılar mevcuttur.
SALTUKLU MEZARLARI
İspir'in güneyinde İspir-Çamlıca Mahallesi yolu üzerinde bulunan Saltuklular ait mimari özellikleri olan mezarlar mevcuttur.
DEMİRKAYA KÖYÜ KALINTILARI
Demirkaya Köyü'nün doğusunda köyde üç kilometre uzaklıkta tamamen kaybolmuş durumda kalıntılar mevcuttur.
SAKA BABA
İspir Kalesinin kuzey batısında bulunan dağın güney kısmında burada şehit bir yatırdan bu ismi almaktadır.Yatıra ait tahrip edilmiş mezar taşları ve kalıntılar hala mevcuttur.
SANDIK KALESİ
Şehir Deresi'nin üst kısmında bulunan küçük bir mescit ve erzak depolarının özelliklerini koruduğu kalıntılar hala mevcuttur.
KARAKALE KALESİ
Karakale Köyü'nün üstüdedir.Ortaçağda karakol kalesi olarak yaptırılmış,kısmen ayakta durmaktadır.
FISIRİK KALE
İspir'e 30 km uzaklıkta Araköy Köyü'nün bulunduğu mevkide,sarp Kayaların üzerine kurulmuş kireçli harç ve kesme taşlarla yapılmış bir kaledir.
MADEN KALESİ (PEHLİVAN KALESİ)
İspir-Erzurum karayolu üzerinde Orta çağa ait bir kaledir.Kalıntıları günümüze kadar gelmiştir.
CANKURTARAN KALESİ
Karahan sırtlarında yer alan bu kale Karakol olarak yaptırılmış olduğu sanılmaktadır.Bizanslılar tarafından yaptırıldığı sanılmaktadır.Kalıntıları hala mevcuttur..
KARAHAN HARABELERİ
Karahan Köyü'nün hemen yanında eski bir saray veya şato kalıntısı mevcuttur.Bizanslı dönemine ait olduğu sanılmaktadır
SIRAKONAKLAR DER AĞZI MAĞARASI
Sırakonaklar Dere Ağzı'nın karşısında Çoruh Nehri'nin kuzey yamaçlarında nehirden 100 metre yükseklikte bir mağaradır.Mağaranın içi sütunlarla ve odalarla birbirinden ayrılmıştır
KADIOĞLU MEDRESESİ
Tuğrul Şah Camiinin kıble tarafında bulunan tek katlı ve avlulu bir Osmanlı Medresesidir.Medrese 1725 senesinde yapılmıştır
Copyright © Dünyanın En Büyük İspir Sitesi | ispir | ispir resimleri | ispir videoları | ispir haberleri | ispir köyleri | ispir forumları Tüm hakları saklıdır.
